Bor, Negotin

Oaza mira

Bor se nalazi u centralnom delu istočne Srbije, na 230 kilometara udaljenosti od Beograda. Prvi put se kao naselje pominje u 18. veku. Okruženo je visokim planinama – Stol 1165 m, Veliki krš 1148 m i Crni vrh 1043 m.

Iako u okolnim gradovima ima nekoliko arheoloških nalazišta iz bakarnog doba, može se reći da je prvo ozbiljno naselje ovde uspostavljeno tek u vreme Rimljana. Po oslobođenju od Turaka, knez Miloš Obrenović angažuje barona Herdera da ispita prirodna bogatstva Srbije, pa i ovaj kraj. Baron otkriva lekovitu, mineralnu vodu u Brestovcu, nedaleko od Bora, ali u samom Boru nalazi nešto još važnije: rudno bogatstvo. Knez Miloš je sagradio konak u blizini lekovitog izvora. Otvaranje rudnika u Boru moralo je da sačeka neke bolje dane. Ipak, Đorđe Vajfert, jedan od najbogatijih ljudi u Srbiji s početka 20. veka, imao je želju da pronađe veliko rudno bogatstvo. Sreća mu se i osmehnula, pa je 1903. u Boru postao vlasnik najvećeg rudnika bakra u Evropi. Muzej rudarstva i metalurgije u Boru predstavlja ustanovu jedinstvenu te vrste u našoj zemlji koja ima fond od 15000 eksponata.

U opštini Bor nalazi se i Lazareva pećina. Pećinske kanale izgradila je i izgrađuje podzemna reka, a na samom ulazu u pećinu nalazi se još jedan izvor. Zanimljivo je da je ovaj prostor bio naseljen i u bakarnom dobu. U njoj je bila smeštena neka vrsta praistorijske radionice za izradu predmeta od metala. Nađena su dleta, šila, noževi, sekire i ukrasni predmeti stari 5.000 godina. Pećina je otvorena za turiste od 1953. godine. Na kilometar od nje nalazi se i pećina Vernjikica.

Na 16 kilometara od Bora, u podnožju Crnog vrha, podignuta je 1953. godine brana. Tako je od tri male planinske reke stvoreno veštačko Borsko jezero. Iako je prvobitna ideja bila da se jezerska voda koristi za potrebe rudnika, ispostavilo se da je jezero biserno čisto i idealno za kupanje. Uz jezero je danas i autokamp i drugi prateći objekti.

Na obodu Bora se nalazi jedan od najvećih i najdubljih površinskih kopova u Evropi. Kop nije više u funkciji i predstavlja pravu turističku atrakciju.

Negotin se nalazi 250 kilometara daleko od Beograda i centralno je mesto Negotinske krajine, oblasti na tromeđi Srbije, Rumunije i Bugarske. Od državne granice sa Rumunijom, Negotin je udaljen 70 km, a od bugarske granice 13 km.

Staro jezgro Negotina obuhvata prostor čaršije, ali i zgrade, spomenike, česme i park u neposrednoj blizini. Reč je o zaštićenom kulturnom dobru u čijem se sastavu nalaze: rodna kuća Stevana Mokranjca, konak kneza Todorčeta – najstarija sačuvana negotinska varoška kuća (sada Muzej Hajduk Veljka), zgrada Pedagoške akademije iz 19. veka, kao i Saborna crkva Svete Trojice iz 19. veka. Čuvena je i Negotinska tvrđava, zvana Baba Finka, sagrađena u 14. veku.

Danas na teritoriji Negotinske krajine postoji oko 1000 hektara pod vinogradima. Od autohtonih sorti neguju se bagrina, začinak, prokupac, vranac i smederevka, ali ono po čemu je Negotinska krajina poznata jeste nadaleko poznata tamjanika. Danas je, po ovom vinu, prepoznatljiv podrum Poljoprivredne škole Bukovo.

Negotinske pimnice predstavljaju etnološki kompleks vinskih podruma, sagrađenih krajem 18. i početkom 19. veka u nekoliko timočkih sela. One zajedno sa starim grobljima u Rajcu i Rogljevu predstavljaju zaštićeno kulturno dobro. Tradicionalni način podizanja vinograda, rezidbe, obrade i pravljenja vina, kao i nadmorska visina i ekološki čista sredina bili su idealno područje i dobra receptura za najkvalitetnija vina. Sami objekti u pimnici građeni su od čistog kamena, delimično ukopavani do metra dubine, i velikog su kapaciteta (nekoliko buradi od po 5000 litara). Rajačke pimnice nalaze se nedaleko od sela Rajca. Građene su od polovine 18. veka, uglavnom od tesanog kamena. Smatraju se jedinstvenom atrakcijom jer predstavljaju pravi mali kameni grad vina, ili kako ga nazivaju – Srpski Sveti Stefan. Ovom jedinstvenom etnološkom kompleksu nisu odoleli ni filmski reditelji, pa je nekoliko domaćih istorijskih filmova snimljeno baš ovde. Kod Rogljeva, Smedovca i Štubika takođe su smeštene pimnice, dok je selo Tamnič čuveno po velikom i jakom kompleksu pimnica.

Od antičkih lokaliteta u Krajini treba pomenuti kasnoantički lokalitet Vrelo Šarkamen i rimski grad Ad Akvas, dok se u blizini Manastira Vratna, na planinskoj rečici Jabuci, bistroj i pogodnoj za ribolov, nalaze ogromna kamena vrata-kapije, Prerasti Vratne, koje je načinila priroda. Prva kapija nosi ime Veliki Prerast, druga Mali Prerast, a treća Suvi Prerast. Ceo kompleks Vratne okružen je rekama i šumama i predstavlja jednu od najatraktivnijih ovdašnjih lokacija.

Stevanske livade u ravni su najpoznatijih vazdušnih banja u Srbiji, a vrlo ih cene i lovci. Brežuljak Badnjevo, nadomak Negotina, omiljeno je mesto odmora ljudi iz ovog kraja.

NE TREBA PROPUSTITI:

– probati bukovačku “Tamjaniku”

– proći Vratnjanskim kapijama

– obići Lazarevu pećinu

MOKRANjAC

Slavni Negotinac, Stevan Stojanović Mokranjac, po mnogima najveći srpski kompozitor svih vremena, posvetio je rodnom gradu svoju “Četvrtu rukovet”, jednu od 15 rukoveti koje se smatraju najvišim dometima srpske muzike. Osim što je njegova rodna kuća danas Muzej, svake godine Negotinci organizuju i poznatu muzičko-horsku manifestaciju Mokranjčevi dani.