Niš, Aleksinac

Zavičaj cara Konstantina

Niš se nalazi u plodnoj ravnici okruženoj visokim planinama sa tri strane, na reci Nišavi i blizu njenog ušća u Južnu Moravu. Ove dve reke predstavljaju delove dva glavna putna pravca na Balkanu kojima su odvajkada prolazili važni drumovi – jedan za Sofiju i Carigrad, a drugi za Solun. Spajaju se nedaleko od Niša, nastavljaju ka Beogradu i dalje ka centralnoj Evropi. Od prestonice Srbije, Niš je udaljen 238 km i do njega se dolazi autoputem.

Negde oko godine Hristovog rođenja, Rimljani su pokorili ovo mesto i tada je, kao ime grada prvi put zabeleženo – Naissus. Ovaj grad rodno je mesto rimskog cara Konstantina Velikog, za vreme čije vladavine (312–337) je Niš doživeo veliki procvat. Tokom srednjeg veka ovaj prostor nalazio se u granicama Vizantije, Bugarske, Ugarske. Kasnije je dugo, gotovo 400 godina bio pod turskom vlašću.

U periodu od 1719. do 1723. godine Turci su na desnoj obali Nišave izgradili poznatu Nišku tvrđavu. Danas se u unutrašnjosti tvrđave nalaze brojni objekti koji su adaptirani i prilagođeni savremenim potrebama. Tako je u zgradi Arsenala iz 1857, smešten Umetnički paviljon, u džamiji Bali Bega iz 14. veka je “Salon 77″, a u kompleksu Pašinog konaka smeštena je jedna od gradskih uprava. Zgrada starog zatvora adaptirana je za potrebe niškog istraživačkog centra. Godine 1957. na prostoru Tvrđave sagrađena je Letnja pozornica, gde se tradicionalno održavaju manifestacije: Festival glumačkih ostvarenja, Horske svečanosti i Letnji muzički festival Nisomnia.

U samom centru grada, sa Trga oslobođenja, od mosta je kretalo pet puteva niz koje se od 14. veka razvijao Niš na levoj obali reke. Na mestu današnjeg konjaničkog spomenika sagrađena je, krajem istog veka i prva džamija na ovoj obali Nišave. Kasnije, ona je srušena. Tako je nastao veliki prazan prostor koji je vrlo brzo popunjen lepim zgradama. Danas je ovo, svakako, najvažniji trg Niša i popularna promenada. Tu je i jedna od prvih višespratnica u gradu – hotel “Ambasador” koji je izgrađen 60-tih godina 20. veka. U sredini Trga nalazi se Spomenik oslobodiocima Niša, rad Antuna Augustinčića, a prema reci i parku je divno zdanje koje danas koristi gradonačelnik. Od Trga, kroz centar grada prema jugu, ide Obrenovićeva ulica, nekadašnja pokrivena čaršija, a potom i glavna trgovačka ulica. Sada je to pešačka zona u kojoj je mnoštvo prodavnica, kafića i restorana. U Kujundžijskom sokačetu, koji podseća na orijentalni Niš, danas je smešteno puno kafea, a blizu je i kuća Stambolijskih, najlepši primerak stambene arhitekture turskog vremena, koja je danas poznati restoran. Niška Saborna crkva nalazi se na južnom obodu starog grada u nekadašnjoj hrišćanskoj četvrti Crkvena mala.

Verovatno najveća znamenitost Niša – Ćele kula nalazi se na 2 kilometra od centra grada. Nastala je nakon krvave bitke srpske vojske sa Turcima na Čegru, posle koje je turski komandant Hušid-paša naredio da se glave svih ubijenih Srba oderu, napune slamom i pošalju sultanu u Stambol, a da se lobanje uzidaju u kulu koja će služiti kao upozorenje srpskom narodu. U kulu su ugrađene 852 lobanje, ali ih je do danas očuvano samo 58.

Još malo dalje od grada, prema Niškoj Banji, nalazi se arheološko nalazište Medijana. Nju je, kao letnju rezidenciju, sagradio car Konstantin Veliki oko 330. Nađeni su ostaci carske palate, krstionice, žitnice, vodotornja, termi i paganskog hrama. Ovde se mogu videti izuzetni mozaici poput onih koji predstavljaju gorgonu Meduzu i jedno božanstvo voda, kao i nekoliko sa lepim geometrijskim šarama.

Na 10 kilometara od Niša i upola manje od Medijane, podno Koritnika, vekovima se u Niškoj Banji narod leči od srčanih i kardiovaskularnih oboljenja, reume, išijasa… Radonski termomineralni izvori, prosečne temperature vode od 370C, bili su poznati još u doba rimske i vizantijske epohe. Razvoju Banje, između dva svetska rata, doprinelo je otvaranje tramvajske veze sa Nišom. U lečilištu se koristi i peloid, lekovito prirodno blato, preporučljivo za reumatičare. Na 25 km od Niša je i Banja Topilo.

Ljubitelji prirode obavezno treba da posete Sićevačku klisuru, kanjon dug 17 km, kroz koji protiče Nišava. Ovde se nalazi preko 30 crkvica i manastira, a zbog izuzetne lepote proglašena je za Specijalni rezervat prirode. Istu “titulu” ima i Jelašnička klisura, koja se nalazi 15 km odatle.

Kod Aleksinca se Moravica uliva u Južnu Moravu. Ovaj grad nalazi se tridesetak kilometara pre Niša na autoputu iz Beograda. Inače, ovo mesto je bilo prvo u Srbiji koje je sa prestonicom bilo telegrafski povezano.

Na svakom koraku su tragovi ranijih civilizacija. Tvrđave Bolvan, Petrus, Lipovac, Gradac, Kulina, Korman, Aleksinac jasno svedoče o značaju ovog kraja. Istorijska zaostavština dokazuje da je ovaj grad u vreme vladavine Kneza Miloša bio jedna od važnijih srpskih varoši. Tu su bili: Carina, Karantin, Okružno središte i vrlo bogati rudnici. Treba videti i Deligrad, jedinstveni sistem utvrđenja od zemlje i drveta, poprište najvećih bitaka i pobeda u Prvom srpskom ustanku.

Narod ovog kraja poznat je po tome što čuva stare običaje. Od daleke 1964. u Aleksincu se održava etno manifestacija “Na Moravi vodenica stara”. U Rutevcu je svakog septembra Sabor paprikara, Pekarski dani su u oktobru… Tradicija podrazumeva i pripremu odličnih aleksinačkih ćevapčića.

NE TREBA PROPUSTITI:

– piće u Kazandžijskom sokačetu

– pogled na mozaike u Medijani

– Aleksinačke ćevapčiće

VRONSKI

Hram Svete Trojice, u Gornjem Adrovcu kod Aleksinca, podignut je na mestu gde je poginuo ruski pukovnik Rajevski, koji je Tolstoju poslužio za lik Vronskog u romanu Ana Karenjina. Kažu da je Rajevski jedno vreme tu i počivao.