Smederevo, Smederevska Palanka, Velika Plana

Berba punog života

Preko Grocke, 46 kilometara udaljen od Beograda, leži grad na samom Dunavu – Smederevo. U srpskoj istoriji ostao je zabeležen kao mesto čije je osvajanje označilo početak tri i po veka dugog ropstva Srbije pod Turcima. Smederevo je danas sedište Podunavskog regiona.

Smederevska tvrđava, monumentalni objekat, najveći izgrađen u srednjovekovnoj Srbiji, i danas dominira profilom grada. Dužina smederevskih bedema iznosila je prema Dunavu 550, prema Jezavi 400, a prema kopnu 502 metra. Moćne kule, njih 25, 6 u Malom a 19 u Velikom gradu, bile su raspoređene duž bedema. U Velikom gradu bila je i crkva čiji su temelji otkriveni tek početkom osamdesetih godina 20. veka.

Smederevska crkva Svetog Đorđa, sagrađena u periodu od 1851. do 1855, prva je u nizu onih koje je u Srbiji uradio Andrej Damjanov, neimar iz Velesa. Smederevski naručioci hrama, ali i drugih zapaženih objekata u ovom gradu, hteli su da ove građevine budu napravljene po ugledu na Manasiju. Damjanov zato ovde konstruiše petokupolnu crkvu, kombinaciju bazilikalnog tipa građevine sa planom crkve razvijenog upisanog krsta. Nad pripratom se uzdiže visoki monumentalni barokno-klasicistički zvonik. Za Smederevo je ova crkva imala veliki značaj i zbog toga što je njenim podizanjem započela urbanizacija centralnog gradskog područja.

U centru grada je i zgrada Okružnog suda sagrađena na severnoj strani trga, u periodu između 1886. i 1888. godine, po projektu Aleksandra Bugarskog. Građevina je izvedena u duhu akademizma krajem 19. veka, sa elementima plastične dekoracije koji nose stilske odlike neorenesanse. Tu je 1919. godine sagrađena i zgrada Gimnazije. U trećoj deceniji 20. veka na glavnom trgu podignuta je i zgrada Opštinskog doma, delo Pere Popovića. Na krovnom vencu građevine, iznad glavnog ulaza, postavljene su četiri statue, personifikacije Pravde, Reda, Nauke i Kulture. Zanimljivo je obići letnjikovac Obrenovića i vilu Zlatni breg na Plavincu sa svojim vinogradima.

Ovaj grad je i van granica Srbije poznat po vinskoj tradiciji. Vinovu lozu, koja se uzgaja na padinama uz Dunav, na ove prostore doneo je u trećem veku rimski imperator Prob. Svake godine, krajem septembra, organizuje se Smederevska jesen, manifestacija posvećena berbi grožđa i vinu. U znak sećanja na čuvenog komediografa Branislava Nušića, koji je jedan deo svog života proveo u Smederevu, svakog aprila se organizuju Nušićevi dani, takmičenje pozorišnih trupa koje izvode komedije.

Nekadašnja Bela Crkva, a današnja Smederevska Palanka, udaljena je od Beograda 80 kilometara, dok je nešto manje od 30 kilometara razdvaja od Smedereva. Nosila je u svojoj istoriji razna imena – Bink Palanka, Jeni Palanka, Velika Palanka, Hasan-pašina Palanka…

Ova opština, na ušću Kubršnice u Jasenicu, poznata je po industriji “Goša”, proizvođaču vagona, mostova i druge čelične konstrukcije.

Izvori termalne i mineralne vode nešto su čime je Smederevska Palanka veoma bogata, a meštani ovog mesta, kao i njegovi gosti leti, najradije odlaze na obližnje jezero Kudreč.

Crkva Svetog Preobraženja u Palanci sagrađena je u periodu 1865–1890. Početkom 20. veka poznati srpski romantičarski slikar Steva Todorović, sa slikarima svoje škole, živopisao je ovaj hram i uradio ikonostas. Samo 15 metara niže od crkve, nalazi se i stari kameni most koji svedoči o tome da je svojevremeno ovuda prolazio Carigradski drum. Najstarija urbanistička celina je Stara čaršija, u Karađorđevoj ulici, na potezu od crkve do kamenog mosta. Nedaleko od centra grada, u ulici kralja Petra, nalazi se i crkva Svete Petke.

Nekada se Velika Plana smatrala najvećim selom u Srbiji. Nalazi se na 10 kilometara od Smederevske Palanke, na samom autoputu Beograd–Niš. U neposrednoj blizini Velike Plane su i dve nezaobilazne tačke srpske baštine.

Šest kilometara jugozapadno, u selu Koporinu, nalazi se istoimeni manastir, sa crkvom posvećenom Svetom Stefanu. Zaklonjen od puteva, višestruko je vezan za despota Stefana Lazarevića, čiji je portret, sa despotskim insignijama, oslikan na zapadnom zidu crkve.

Crkva brvnara simboličnog imena – Pokajnica, nalazi se, takođe, nedaleko od Velike Plane. Za ovo mesto vezuje se istorijski važan događaj. U šumi, u kojoj je danas crkva, Vujica Vuličević ubio je svog kuma Karađorđa 1817.  Priča se da je, u znak pokajanja, već naredne godine podigao crkvu, na mestu gde je seo da odmori prilikom prenošenja odeće, oružja i ordenja ubijenog kuma. Crkve brvnare su, inače, specifičan izraz duha seoskih sredina u Srbiji. Rađene od kvalitetnog hrastovog drveta, pogodne su za rasklapanje i prenošenje na drugo mesto.

NE TREBA PROPUSTITI:

– smederevsku berbu grožđa

– šetnju izletištem Jugovo

– odlazak u Pokajnicu

TVRĐAVA

Zaštitni znak Smedereva je njegova moćna Tvrđava koja se prostire na 11 ha. Građena kao nova prestonica Srbije, u vreme Đurađa Brankovića, na samom ušću Jezave u Dunav. Za samo dve godine, po započetoj gradnji (1428), nastala je rezidencija, utvrđeni dvor, poznatiji kao Mali grad. Trougaoni oblik grada, po ugledu na Carigrad, uslovljen je terenom. Radovima je rukovodio brat despotice Irine. Odmah potom građen je i Veliki grad koji je, najvećim delom, završen 1439. Turcima je pao u ruke 1459. godine, što je i godina koja se označava kao kraj srpske srednjovekovne države i početak dugovekovnog turskog ropstva.

facebooktwittergoogle_pluspinterestmail
facebooktwittergoogle_plusyoutubeinstagramfoursquare