Surdulica, Vladičin Han

Živopisnost šumskih izvora

Od međunarodnog puta Beograd – Skoplje – Solun, Surdulica je udaljena samo deset kilometara, a od Beograda se do nje putuje 348 kilometara na jug. Ime joj je romanskog porekla i potiče od Vlaha Surduličana.

U srednjem veku bila je u sastavu srpske nemanjićke države. Za vreme turske vladavine Surdulica je bila rudarsko selo, pošto su u blizini bili rudnici gvožđa. Varošicom je proglašena 1878. godine, a danas je to lep i urbanizovan grad, čemu je doprinela izgradnja modernog centra grada, infrastrukture, kao i završetak savremenog kompleksa bazena.

Surdulica je bogata besprekorno čistom pijaćom vodom, a reka Vrla i još sedam manjih vodotoka čine je veoma zanimljivom. Na Vrli su izgrađena i dva velika ribnjaka za uzgoj pastrmke. Jedan od njih služi kao mrestilište čijom se mlađu obogaćuju reke i obližnje Vlasinsko jezero. Zbog svog položaja i nadmorske visine, oduvek je bila poznata kao vazdušna banja.

Na području ove opštine, na 12 kilometara od Surdulice, nalazi se Vlasinsko jezero, jedan od najatraktivnijih turističkih centara u ovom delu Srbije. Oblast oko Vlasinskog jezera je na oko 1200 metara iznad nivoa mora. Ovo veštačko jezero stvoreno je 1949. podizanjem brane na reci Vlasini, čime je potopljeno nekadašnje vodoplavno zemljište. Od rastinja koje se našlo pod vodom i koje se polako raspadalo, stvorena su posebna plivajuća ostrva koja su postala zaštitni znak jezera. I danas se možete popeti na neko od njih i provozati jezerom. Planinski vrhovi, klanci, izvori i rečice sa svojim slapovima mogu se videti tokom šetnji po predivnoj okolini jezera. Na obali su i manastir Palja i crkva u selu Božica, dok su okolna zabačena sela etnografska zanimljivost sama po sebi. Turističko sedište je na severozapadnoj obali jezera.

Vladičin han u Grdeličkoj klisuri spada u red mladih naselja. Prvi put se pominje pre oko 120 godina. Ime je dobilo po usamljenoj kući – hanu, koja se nalazila na carskom drumu i pružala konak karavanima. Kuću je polovinom 19. veka sagradio izvesni Stefan Grk. On je kasnije han prodao skopskom mitropolitu Pajsiju, po čijoj je crkvenoj tituli han dobio ime Vladičin, da bi ubrzo to ime dobilo i naselje koje se tu formiralo.

Varoš je još 1930. imala dvadesetak trgovaca koji su izvozili stoku, jabuke i kruške, a i čitav niz vodenica, kao i majstore raznih zanata. Danas je ovaj gradić uglavnom okrenut industrijskoj preradi voća.

Živopisan, okružen obroncima šumovitih planina, sa rekom Vrlom koja se u samom centru uliva u Južnu Moravu, kao i prugom i autoputem koji se provlače pored gradskih ulica i kuća, ovaj gradić zaista pruža poseban ugođaj.

Na izlazu iz Grdeličke klisure, 14 km od Vladičinog Hana, u selu Mrtvica nalazi se istoimeni manastir. Već na prvi pogled građevina privlači pažnju svojim neobičnim oblikom, kao i različitim graditeljskim fazama koje se uočavaju. Osnovan je, po predanju, krajem 5. veka i vizantijski je ikonopisan. Manastir je na platou jedva širem od njega samog, nad liticama sa severa i juga. Od magistrale do manastira vodi makadamski put. Manastirska crkva Svetog Ilije, u selu Kacapun, 13 km od Vladičinog hana, potiče iz 13. veka. I ona je oslikana vizantijskim ikonopisom. Isposnička crkva Svete Petke je na osam kilometara od Vladičinog hana, na starom putu Vranje–Vladičin han. U narodu je poznata i kao Latinska crkva, s obzirom da su po predanju ove isposnice postojale još pre dolaska Slovena na ove prostore. Oltar je okrenut ka Zapadu. Samu Crkvu čine dva otvora u steni. U jednom otvoru se pale sveće, a u drugom je izvor vode koja po narodnom verovanju leči vid i glavobolju.

NE TREBA PROPUSTITI:

– posetu plutajućem ostrvu na Vlasinskom jezeru

– popiti vode kod Latinske crkve

– zvuk trube na manifestaciji “Vlasinsko leto”

BILjKE MESOŽDERKE

Vlažna i izuzetno hladna klima (srednja godišnja temperatura samo 60C), kao i vulkansko tlo stvorili su uslove za razvitak specifičnog biljnog i životinjskog sveta. Biljka mesožder, koja raste na plutajućim ostrvima predstavlja samo jednu od prirodnih retkosti ovog kraja.